Na pytania Czytelników odpowiada Radomir Stasicki, miejski rzecznik konsumentów w Rzeszowie.

- Co należy rozumieć przez umowę zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa?

- Lokalem przedsiębiorstwa jest miejsce przeznaczone do obsługiwania klientów i oznaczone zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej, co oznacza, że umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa jest każda umowa zawarta w innym miejscu niż tak rozumiany lokal. Najczęściej umowy są zawierane podczas pokazów na targach, w hotelach, a nawet w trakcie postojów na trasie wycieczek czy pielgrzymek.

- Jakie obowiązki względem nas ma osoba namawiająca nas na zawarcia umowy?

- Przedsiębiorca powinien okazać dokument potwierdzający prowadzenie działalności gospodarczej oraz dokument tożsamości. Z kolei reprezentujący go akwizytor powinien pokazać dowód tożsamości, dokumenty potwierdzające reprezentowanie firmy i jej istnienie (np. wyciąg z odpowiedniego rejestru).

- Co powinna zawierać umowa?

- Tak, jak wszystkie tego typu umowy powinna wskazywać przedmiot świadczenia, cenę i czas realizacji. Oczywiście, niezbędne jest wskazanie daty zawarcia umowy i podpis stron.

Ponadto przedsiębiorca musi poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od jej zawarcia. Trzeba też wręczyć konsumentowi wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem imienia i nazwiska (nazwy) przedsiębiorcy oraz adresem zamieszkania (siedziby). Radzę też sprawdzić, jaka będzie rzeczywista kwota do zapłaty, poprzez pomnożenie ilości rat przez ich wysokość. Bardzo często konsumenci nie wiedzą, jakiej wysokości kwotę będą musieli spłacić.

- A jeżeli przedsiębiorca nie poinformuje o terminach odstąpienia?

- W takim przypadku termin ten zaczyna biec od momentu, w którym konsument uzyskał informację o możliwości odstąpienia od umowy. Nie może on jednak odstąpić od umowy później niż 3 miesiące od jej wykonania.

- Jak należy właściwie odstąpić od umowy?

- Konsument składa (wysyła) pisemne oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy, bez podania przyczyny z zachowaniem 14-dniowego terminu. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem.

- Czy przedsiębiorca może ograniczyć prawo odstąpienia od umowy?

- Takie postanowienia są nieważne. Nie jest więc dopuszczalne, aby w umowie wprowadzić klauzulę, zgodnie z którą wolno odstąpić od umowy, jeśli zapłaci się oznaczoną sumę (tzw. odstępne). Niezależnie od zapisów w umowie, odzyskujemy całość wpłaconej sumy (bez kosztów przesyłki), w tym również zadatek czy zaliczkę. Nawet wtedy, gdy towar będzie miał ślady użytkowania, zgodnego z jego przeznaczeniem, sprzedawca nie będzie mógł obniżyć zwracanej kwoty.

- A jeżeli towar jest uszkodzony?

- W takim przypadku sprzedawca będzie miał prawo do zmniejszenia kwoty oddawanej nam za produkt.

- Czy odstępując od zakupu zwracamy równocześnie towar?

- Najpierw wysyłamy nasze oświadczenie o odstąpieniu, listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni. Najlepiej przesłać towar za pobraniem. Jeżeli klient dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedpłaty.

- Czy towary nabyte poza lokalem można reklamować?

- Oczywiście, że podlega reklamacji z tytułu niezgodności towaru z umową. Został nabyty w drodze umowy kupna-sprzedaży, więc stosuje się w tym wypadku przepisy o sprzedaży konsumenckiej.

- A jak wygląda kwestia kredytu, jeżeli kupujemy taki towar na raty i chcemy odstąpić od umowy?

- W razie odstąpienia od umowy kredytodawca obowiązany jest niezwłocznie zwrócić poniesione przez konsumenta na rzecz kredytodawcy koszty udzielonego kredytu z wyjątkiem opłaty przygotowawczej oraz pobranych przez kredytodawcę opłat związanych z ustanowieniem zabezpieczenia. Warto zawsze po złożeniu oświadczenia o odstąpieniu, taką informację przesłać również kredytodawcy. W prawdzie przepisy obowiązkiem takim obciążają sprzedawcę, jednak w praktyce nie zawsze ma to miejsce. Niestety zdarza się, iż Bank nie respektuje oświadczenia, w takiej sytuacji należy zgłosić się do naszego biura, federacji konsumentów lub kancelarii prawnej.

- Co można zrobić, jeśli umowa została zawarta pod wpływem błędu?

- Przedstawiciel przedsiębiorcy może wykorzystać zarówno wiek konsumenta, jego brak zdrowia, czy brak asertywności. Może podać nieprawdziwe informacje na temat sprzedanego produktu oraz samych warunków umowy. Podstęp to celowe i umyślne działanie kontrahenta, skierowane na wywołanie niezgodnego z prawdą obrazu rzeczywistości, aby dana osoba zawarła stosowną umowę. Działania takie dają podstawę do cofnięcia skutków zawartej umowy i uchylenia się od nich poprzez wzruszenia dokonanej czynności prawnej i złożenie stosownego oświadczenia drugiej stronie. Zatem konsumentka powinna przesłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru do przedsiębiorcy oświadczenie woli o uchyleniu się od skutków prawnych umowy zawartej pod wpływem błędu.

Od tych umów zawartych poza lokalem przedsiębiorcy nie można odstąpić:
- O charakterze ciągłym, które zawieramy po uprzednim poznaniu oferty, reklamy, cenników, jeżeli mogliśmy uprzednio zapoznać się z treścią otrzymanej oferty lub informacji pod nieobecność drugiej strony umowy, np. zamawiamy okresową dostawę do domu wody na podstawie przesłanej do nas oferty z cennikiem.
- Sprzedaży artykułów spożywczych dostarczanych okresowo przez sprzedawcę do miejsca zamieszkania klienta.
- Powszechnie zawieranych w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego, o wartości przedmiotu umowy do równowartości 10 euro.
- O prace budowlane.
- Dotyczących nieruchomości, z wyłączeniem usług remontowych.
- Ubezpieczenia, w tym o członkostwo w otwartych funduszach emerytalnych, oraz reasekuracji.
- Dotyczących papierów wartościowych oraz jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych i inwestycyjnych (usługi inwestycyjne).