Szczęście nie musi być głośne

Przez cały czas porozumiewa się z dziećmi w dwóch językach: mówi do nich i jednocześnie pokazuje znaki w języku migowym (© Paweł Relikowski)

Robert Migdał

2010-03-19 13:04:40, aktualizacja: 2010-03-20 06:32:20

Beata nie usłyszy, kiedy jej córeczki pierwszy raz powiedzą do niej "mama". Nie usłyszy: "Tak bardzo cię kocham", "Tęsknię za tobą", "Przytul mnie". Będzie to mogła przeczytać tylko z ruchu ich warg, znaków pokazanych rękami i oczywiście poczuć, gdy ją mocno obejmą. O tym, jak wyglądało wychowanie dzieci przez osoby niesłyszące 30 lat temu, a jak dzisiaj - pisze Robert Migdał

Szczupła blondynka, nie wygląda na swoje 32 lata (idę o zakład: piwa by nikt jej nie sprzedał, nie prosząc wcześniej o dowód osobisty). Pierwsze, co rzuca się w oczy, to uśmiech Beaty: od ucha do ucha. I to, jak na powitanie rozkłada ręce i w języku migowym pokazuje: "Cześć, jak się masz?". Łatwo zrozumieć, co pokazuje, bo każdego, kogo spotyka choćby przez kilka chwil, uczy podstaw "migania"

(ja sam, na jednym z pierwszych spotkań, poznałem znaki: "pracuję", "kocham cię", "kino", "idę do domu", pijany" "głupi", "dziecko", "czytam", no i kilka słów niecenzuralnych - z ciekawości oczywiście).

Poza miganiem Beata od razu próbuje - i to skutecznie - powiedzieć parę słów. Bo choć nie słyszy, to mówi: z roku na rok coraz wyraźniej. To dzięki systematycznym ćwiczeniom z logopedą i jej niesamowitemu samozaparciu. "Jest uparta jak diabli" - mówią jej znajomi.
Nie zawsze tak było...

***

Beata Glądała-Radecka nie słyszy od dziecka, prawie od urodzenia. Na świat przyszła już z dużą wadą słuchu. Pech chciał, że dostała silnego zapalenia ucha środkowego, gdy miała 9 miesięcy. Jeden antybiotyk, drugi... Po latach lekarze stwierdzili, że to właśnie choroba mogła być przyczyną tego, że dziś jest głucha.

- 32 lata temu inaczej wyglądał świat, świat głuchych. Rodzice zauważyli, że nie reaguję na ich wołanie, na hałas dookoła, wycie karetki czy trzask kubłów śmieciarki budzących całe osiedle, gdy miałam ponad rok. Dopiero wtedy poszli ze mną do poradni wad słuchu. Diagnoza brzmiała jak wyrok: "Dziecko nie słyszy" - wspomina.

Pewnie zauważyliby, usłyszeli wcześniej, gdyby nie to, że sami nie słyszą. Mama - Teresa - gdy miała dwa latka, zachorowała na zapalenie opon mózgowych i straciła słuch. Ojciec - Stanisław - jest głuchy od urodzenia.

Stereotypowe myślenie królowało wśród ludzi: "głuchy - głupi", "głuchy - popychadło"Koniec lat 70. Rodzice wszystkich maluchów, które rodzą się w gierkowskiej Polsce, walczą z brakiem szklanych butelek do mleka, pieluch tetrowych, zasypek, kremów, z brakiem odżywek - dziś dostępnych w każdej aptece. Rodzice z głuchym dzieckiem mają o niebo gorzej. Ich problemy trzeba pomnożyć razy dwa, ba, nawet więcej.

- Pal licho puste półki. Bardziej bolała pustka w głowach innych ludzi. Stereotypowe myślenie królowało wśród ludzi: "głuchy - głupi", "głuchy - popychadło". "głuchy - niech weźmie rentę, niech się zamknie w czterech ścianach, niech nie przeszkadza..." - mówi Beata.

Dorośli dorosłymi. A dzieci? Bardziej okrutne: izolacja na podwórku, przezwiska, samotność, płacz po kątach, niechęć przed wychodzeniem na podwórko do koleżanek. - Dziś jest trochę lepiej, ale tylko trochę. Ludzie nadal potrafią być złośliwi... - mówi Beata.

Mama i tata, trzymając maleńką Beatkę na rękach, byli pełni obaw: czy będzie zdrowa, czy będzie słyszeć, a jak się obudzą, gdy będzie ich wołać, a oni jej nie usłyszą...

- Jak będą reagować na mój płacz, kiedy jestem głodna? Dla słyszących rodziców to żaden problem, a głusi... Spróbuj włożyć stopery na noc do uszu, kiedy małe dziecko śpi obok ciebie w pokoju. Zwariować można z niepewności,

czy się coś dziecku nie dzieje, czy czegoś nie potrzebuje, czy się nie zaniesie i nie zsinieje z płaczu - mówi.

Z pomocą przyszedł im brat mamy - Andrzej. Słyszący. Zamieszkał z nimi na kilka miesięcy. To on budził ich w nocy i mówił, że Beata płacze, że trzeba się nią zająć.

- Na szczęście nie była męczącym dzieckiem: jadła, spała, bawiła się z wujkiem. Gdy wujek się wyprowadził, to babcia Zofia, która mieszkała piętro niżej, alarmowała nas, że płacze. Ale taka sytuacja nie mogła trwać wiecznie - opowiada Stanisław Glądała, ojciec Beaty.

Drugi wujek Mietek (szwagier ojca Beaty) - złota rączka, inżynier elektronik - skonstruował specjalne urządzenie: mikrofon połączony z lampką: gdy malutka Beatka płakała, jej głos uruchamiał lampkę i rodzice wiedzieli, że coś się dzieje.

Urządzenie nie było do końca idealne - wystarczyło trzasnąć głośniej garnkami w kuchni i już włączał się alarm. Tak samo, gdy za ścianą sąsiadka trochę głośniej suszyła głowę sąsiadowi, że znów zasiedział się z kumplami na piwie - też lampka zaczynała błyskać. Ale lepsze to, niż nic. Niż cisza.

***

- Kiedy dowiedzieliśmy się, że Beatka nie słyszy, to martwiliśmy się o jej przyszłość. Jak to rodzice - wspomina Stanisław Glądała, ojciec Beaty. - Posyłaliśmy do logopedy, chcieliśmy jak najszybciej załatwić jej aparat słuchowy, ale 30 lat temu to nie było łatwe. Dziś to jest nie do pomyślenia, ale wtedy Beatka swój pierwszy aparat dostała dopiero, gdy miała pięć lat. To bardzo późno... - dodaje.

Beatka swój pierwszy aparat dostała dopiero, gdy miała pięć lat. To bardzo późno...Życie Beaty biegło tak jak innych dzieci w jej wieku - z tym wyjątkiem, że chodziła z innymi głuchymi dziećmi do specjalnej szkoły: najpierw podstawówka we Wrocławiu, potem liceum w Warszawie.

Od rodziców, znajomych i w szkole nauczyła się języka migowego. Nie poprzestała jednak na tym. Szybko zaczęła czytać z ruchu warg (chciała porozumiewać się z koleżankami, które nie znały języka migowego, żeby za każdym razem nie podsuwać im kartki i długopisu, żeby napisały to, co chcą powiedzieć).

- Wystarczy, że ktoś, kto ze mną rozmawia, stanie ze mną twarzą w twarz, nie pali w trakcie rozmowy i niczego nie je - i wszystko zrozumiem. Ważne, by chciał mi poświęcić chwilę uwagi - tłumaczy Beata. - No i, chociaż głupio się do tego przyznać - stojąc trochę dalej, można podsłuchiwać, co mówią inni ludzie - śmieje się Beata. - Strasznie pilnuję się, żeby tego nie robić, ale niekiedy jest to silniejsze ode mnie - dodaje.