Gazeta Wrocławska » Jan Miodek - Poprawna Polszczyzna

Jan Miodek - Poprawna Polszczyzna

Jan Miodek: Cmentarz i smętarz, zgon i skon

W słynnej powieści Petera Esterhazy'ego "Harmonia caelestis" - w tłumaczeniu Teresy Worowskiej - przeczytać można: "Widziało się ich w godzinie skonu ojczyzny", "Z powodu licznych zgonów zostałem opiekunem albo zarządcą trzynastu niepełnoletnich". Dlaczego w pierwszym zdaniu pojawiła się forma skon, a w drugim zgon? Czemu we współczesnej polszczyźnie mamy tylko tę drugą? »

Tagi:

Jan Miodek: Czy Jasło ma związek z jasełkami?

prof. Jan Miodek Gazeta Wrocławska Aktualizacja 2011-09-13 10:42:50

Tytułowe pytanie dzisiejszego odcinka zadał mi jeden z telewidzów Słownika polsko@polskiego. - Kilkadziesiąt lat temu odpowiedziałbym na nie twierdząco, bo i takie były powszechne skojarzenia etymologiczne odnoszące się do nazwy miejscowej Jasło: tak, należy ona do tej samej rodziny wyrazowej co jasła - "drabinka zbita z desek, służąca do zakładania paszy dla bydła", jasło - "stajnia, obora dla bydła", jasełka - "widowisko sceniczne lub kukiełkowe, mające za treść narodzenie Chrystusa, szopka", "figurki przedstawiające narodzenie Chrystusa, stawiane w kościele w okresie Bożego Narodzenia". »

Tagi:

Jan Miodek: Mieć farta czy fart? Wysłaś sms czy sms-a?

prof. Jan Miodek Gazeta Wrocławska Aktualizacja 2011-09-13 10:40:52

W znanej powieści Petera Esterhazyego "Harmonia caelestis", przetłumaczonej z języka węgierskiego przez Teresę Worowską, znajduję zdanie: "Jeden miał pecha, a drugi farta". Wszystkie słowniki języka polskiego informują, że pech ma biernik równy dopełniaczowi: mieć pecha, fart natomiast - pochodzący z niemieckiego Fahrt "jazda", potoczne określenie "sprzyjającej okoliczności, powodzenia, szczęścia" - w czwartym przypadku równy jest mianownikowi: mieć, stracić fart, w drugim natomiast - ma końcówkę -u: fartu (nie mieć fartu). »

Tagi:

Jan Miodek: Znienacka i znacka, niestety i stety

prof. Jan Miodek Gazeta Wrocławska Aktualizacja 2011-09-13 10:37:10

Forma znienacka, w staropolszczyźnie wariantywna wobec postaci znienaczka, etymologicznie i morfologicznie spokrewniona z nadzieją, bo pochodząca od zaprzeczonego "ne-nadeja" z przedrostkowym "z-", pierwotna z-nienadz-ka, jeszcze w XV wieku znaczyła tyle, co "powoli, pomału, bez pośpiechu, stopniowo": "Północne krainy po lekku a znienacka były narodami napełnione" - pisał Maciej Stryjkowski w XVI wieku, "Znienacka, pomału" - czytamy w słowniku Grzegorza Knapskiego z roku 1621. »

Tagi:
Jan Miodek: Nie bez kozery, od siedmiu boleści, pal go sześć

Jan Miodek: Nie bez kozery, od siedmiu boleści, pal go sześć

1

prof. Jan Miodek Gazeta Wrocławska Aktualizacja 2011-09-13 10:36:19

Dość często używane wyrażenie nie bez kozery znaczy tyle, co "nie bez powodu, przyczyny": "No, że pan bywa w naszym domu, to jest nie bez kozery" (Antoni Słonimski, "Murzyn warszawski"), "Prosisz mnie o to nie bez kozery", "Nie bez kozery to zrobił". W codziennym obiegu komunikacyjnym nie ma jednak samego słowa kozera. Co ono właściwie znaczy? Czy to dawny wariant powodu, przyczyny? - pytają często użytkownicy polszczyzny. »

Tagi:
Jan Miodek: Pszenica, pszczoła, kształt, krzyk

Jan Miodek: Pszenica, pszczoła, kształt, krzyk

prof. Jan Miodek Gazeta Wrocławska Aktualizacja 2011-08-23 11:01:01

Wiemy, że po spółgłoskach z reguły następuje w piśmie "rz": brzoza, drzewo, grzech, krzak, umrzeć, przejście, trzask, wrzask itp. Jakie jest uzasadnienie ortograficznych wyjątków: [b]pszczoła, pszenica, kształt, kszyk[/b] (ptak)?" - pyta dociekliwie Pani Marta J. z Rybnika. »

Tagi:
Jan Miodek: Wszem wobec, Bogiem a prawdą

Jan Miodek: Wszem wobec, Bogiem a prawdą

prof. Jan Miodek Gazeta Wrocławska Aktualizacja 2011-08-23 10:56:53

»

Tagi:

Rozrywka

Gazeta Wrocławska

  • Czytaj nas na iPhone oraz iPad
  • Czytaj nas na Androidzie
  • Czytaj nas na pozostałych telefonach
  • Rozrywka NMEkstraklasa LiveZobacz inne aplikacje

Aktualne wydanie:

"Gazeta Wrocławska", poniedziałek 21.11.2011

Kup e-wydanie

Prenumerata:

"Gazeta Wrocławska"
Dział Prenumeraty
ul. św. Antoniego 2/4
wejście B, III piętro
50-073 Wrocław
071 374 81 15
p.jastrzebska@
gazeta.wroc.pl

Prenumerata domowa
Prenumerata teczkowa

Zamów prenumeratę

Reklama:

"Gazeta Wrocławska" Biuro Reklamy
ul. św. Antoniego 2/4
wejście B, III piętro
50-073 Wrocław
71 374 82 49
faks 071 374 81 35

reklama.wroclaw@
polskapresse.pl

Więcej o reklamie (kliknij)

Zamów reklamę

Kontakt z redakcją:

"Gazeta Wrocławska"
ul. św. Antoniego 2/4
wejście B, III piętro
50-073 Wrocław
71 37 48 151

Kontakt z nami (kliknij)



Reporter dyżurny
71 37 48 205

Napisz do nas

Zapisz się do Newslettera

Reklama

Reklama

Sonda

Gdzie będziesz ogladał mecze Euro?

Polskapresse sp. z.o.o informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie GazetaWroclawska.pl podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.
Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.