Ważne
    Jan Miodek: Chudoba i pulpa

    Jan Miodek: Chudoba i pulpa

    Jan Miodek

    Gazeta Wrocławska

    Aktualizacja:

    Gazeta Wrocławska

    Kiedy czytałem "Historię jednej topoli" - zbiór wyjątkowej urody literackiej opowiadań prof. Michała Głowińskiego z roku 2003 (pamiętam, jak się zachwycił nimi wrocławski polonista prof. Czesław Hernas zmarły w tymże roku 2003), zobaczyłem na marginesach wielu stron bibliotecznego egzemplarza książki odręczne zapiski któregoś z poprzednich jej użytkowników. Były wśród nich wyrazy, z którymi czytelnik (czytelniczka?) zetknął się chyba po raz pierwszy, m. in. - chudoba i pulpa.
    Jan Miodek: Chudoba i pulpa

    ©Mikołaj Nowacki

    Pierwszego z nich użył Michał Głowiński w zdaniu "W swej chudobie pani Aniela parasolkę miała", drugiego - w konstrukcji "Czas utracił swą linearność, jego segmenty nie następowały po sobie, w konsekwencji powstała czasowa pulpa, nieokreślona i zbełtana, w której zaginęły przedziały oddzielające to, co zdarzyło się przed laty, od tego, co zdarzyło się niedawno".

    A czytelnik zapisał na marginesach ekscerpty słownikowe: chudoba - od przymiotnika chudy - "skromny dobytek, ubogie mienie", pulpa - franc. pulpe, z łac. pulpa "miękisz" - "miazga owocowa lub warzywna".

    Jak widać, chudobą posłużył się prof. Głowiński w znaczeniu dosłownym, pulpą - w znaczeniu przenośnym "mieszanina".

    Ja zaś zwracam uwagę wszystkim Czytelnikom na etymologiczny związek chudoby z ... Kudową, czyli nazwą znanego dolnośląskiego uzdrowiska u podnóża Gór Stołowych, jednego z najstarszych w Europie. Było ono najpierw właśnie Chudobą, poświadczoną od XVIII wieku (1743, 1789 Chudoba), o znaczeniu "chude - czyli marne, liche zabudowania gospodarskie", substytuowane w języku niemieckim do postaci Kudowa (1789 Cudowa, 1845 Cudowa, Kudowa), którą Komisja Nazewnicza działająca przy Urzędzie Rady Ministrów postanowiła w roku 1945 utrzymać, nie wracając do brzmienia prymarnego, słowiańskiego, mogącego jednak budzić negatywne skojarzenia ze względu na swe pierwotne znaczenie.

    W latach powojennych długo utrzymywały się warianty fleksyjne naszej nazwy: do Kudowy, w Kudowie - do Kudowej, w Kudowej (te ostatnie można znaleźć jeszcze w latach 70. zeszłego wieku, np. w listach matki Zbigniewa Herberta do syna). Dziś oficjalnie polecany jest wszystkim rzeczownikowy typ odmiany do Kudowy, w Kudowie - jak budowy, budowie, ławy, ławie, buławy, buławie itp.

    Do pulpy użytej metaforycznie w znaczeniu "mieszanina, mieszanka, składanka" niewątpliwie nawiązuje tytuł stałej rubryki Mea pulpa, czyli kronika popkulturalna Kuby Wojewódzkiego z "Polityki", ten z kolei jest trawestacją mszalnego wyrażenia mea culpa "moja wina" - członu konstrukcji mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa "moja wina, moja wina, moja bardzo wielka wina" (po chorwacku: moj gr’ech, moj gr’ech, moj preveliky gr’ech).

    Czytaj także

      Komentarze

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      Polecane

      Wideo