Jan Miodek: Trzeci przypadek nadal w odwrocie!

    Jan Miodek: Trzeci przypadek nadal w odwrocie!

    Jan Miodek

    Gazeta Wrocławska

    Aktualizacja:

    Gazeta Wrocławska

    Jan Miodek: Trzeci przypadek nadal w odwrocie!

    ©Mikołaj Nowacki

    Jedno ze zdań pewnego tekstu publicystycznego czytałem wielokrotnie, nie mogąc w nim uchwycić składniowo-znaczeniowej spójności. A brzmiało ono tak: "Współczesny niemiecki punkt widzenia wcześniej był znany przez interesujących się wydarzeniami czasu plebiscytu i powstań śląskich".
    Jan Miodek: Trzeci przypadek nadal w odwrocie!

    ©Mikołaj Nowacki

    Oczywiście, wychwyciłbym ją natychmiast, gdyby autor napisał: "Współczesny niemiecki punkt widzenia wcześniej był znany interesującym się wydarzeniami czasu plebiscytu i powstań śląskich", używając poprawnej i tradycyjnej syntagmy znany komu. Jak jednak widzimy, nawet tak silnie utrwalony - zdawać by się mogło - związek składniowy z celownikiem uległ przekształceniu na błędne połączenie przyimka przez z dopełniaczem interesujących się.

    Kojarzę przytoczone zdarzenie gramatyczne z zachowaniami ludzi po spotkaniach autorskich: na stu proszących o dedykację, dziewięćdziesięciu pięciu podpowiada mi: dla Jana Kowalskiego, dla Jerzego Nowaka, dla Pawła Lewandowskiego, a tylko pięciu: Janowi Kowalskiemu, Jerzemu Nowakowi, Pawłowi Lewandowskiemu. W tym wypadku - na szczęście - oba warianty są dopuszczalne, ale nurt ewolucyjny naszej składni jest aż nadto wyraźny: odchodzimy od związków z celownikiem, zastępując je syntagmami z przyimkami i formami w innym przypadku gramatycznym.

    Jeszcze stosunkowo niedawno temu modlono się Bogu, gniewano się synowi, grzeszono przykazaniu, weselono się złemu, wyciągano mu rękę na powitanie, dziś - użytkownicy polszczyzny modlą się do Boga, gniewają na syna, grzeszą przeciw przykazaniom, weselą się ze złego, wyciągają do niego rękę na powitanie.

    Coraz częściej nawet tak utarty zwrot, jak dzień dobry państwu, bywa dziś zamieniany na dzień dobry dla państwa, a zdania typu środki te będą służyć wsparciu najuboższych przyjmują na ogół postać środki te będą służyć na wsparcie dla najuboższych.

    Nie doczekam się też już chyba dziennikarza radiowego czy telewizyjnego, który posłużyłby się poprawną konstrukcją z trzecim przypadkiem (celownikiem) przypominam tym z państwa, którzy… - wszyscy mówią tylko: przypominam dla tych z państwa, którzy…

    W Nowym Jorku wysłuchałem przed dziesięcioma laty przemówienia, z którego nie wychwyciłem dosłownie ani jednej syntagmy z celownikiem (nawet przyglądano się w nim na kogoś, a nie komuś!). No ale można to sobie było wytłumaczyć wpływem angielszczyzny - języka bez przypadków, który dlatego musi się podpierać przyimkami. Kryzys tej kategorii gramatycznej w językach słowiańskich jest efektem wewnętrznej ewolucji systemowej, na którą trzeba patrzeć w perspektywie większej precyzji znaczeniowej konstrukcji z przyimkami.

    Czytaj także

      Komentarze

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      Polecamy

      Wideo

      Gry On Line - Zagraj Reklama