Ważne
    Jan Miodek: Zawiercie za wartką, wiercącą Wartą

    Jan Miodek: Zawiercie za wartką, wiercącą Wartą

    Jan Miodek

    Gazeta Wrocławska

    Aktualizacja:

    Gazeta Wrocławska

    Jan Miodek: Zawiercie za wartką, wiercącą Wartą

    ©Fot. TH

    W powieści Maxa Frischa "Powiedzmy, Gantenbein...", przetłumaczonej przez Jacka Fruehlinga, można przeczytać: "Wiercę się przed ruchomymi lustrami, aby zbadać krój", "Jakiś chłopiec raz po raz powtarzał: Ale nim wierciło!". A Pan Zbigniew Ł. ze Zduńskiej Woli pyta, czy nazwa miejscowa Zawiercie pochodzi od czasownika wiercić.
    Jan Miodek: Zawiercie za wartką, wiercącą Wartą

    ©Fot. TH

    By strukturę nazewniczą Zawiercia lepiej wszystkim uzmysłowić, przywołam najpierw szereg morfologiczny Zasanie, Zabobrze, Zalesie, Załęże, Załęcze, Zamoście, Zarzecze, Zabrodzie, Zaczernie, Zagórze, Zajezierze, Zalipie. Wszystkie należące do niego formacje utworzono przyrostkiem "-e" od podstaw słowotwórczych - wyrażeń przyimkowych: za Sanem, za Bobrem, za lasem, za łęgiem, za łękiem, za mostem, za rzeką, za brodem, za (czymś) czarnym, za górą, za jeziorem, za lipami.

    Identycznie należy odtwarzać derywacyjną drogę Zawiercia - nazwy miasta leżącego nad Wartą, notowanej w źródłach od XV wieku: pochodzi ta postać od wyrażenia przyimkowego za Wartą i określa miejscowość położoną z pewnego topograficznego punktu widzenia za tą rzeką. Sama Warta natomiast, oczywiście, spokrewniona jest z takimi słowami, jak wiercić (się), wartki, wartko, i etymologicznie oznacza "rzekę o wartkim nurcie" albo "rzekę wiercącą, czyli wijącą się".

    Nazwy rzeczne, jak Odra czy Oława oznaczają etymologicznie po prostu "wodę, ciecz, coś mokrego"Teren nadwarciański musiał być od dawna osiedlony - dodajmy, skoro w IX wieku Geograf Bawarski wymienił plemię Wiercan.

    Przy dzisiejszej - "wodnej" - okazji powiedzmy i to, że do charakteru nurtu rzeki nawiązuje bardzo wiele nazw, bardzo przy tym starych, wręcz archaicznych. Wypada zacząć od Wisły, kryjącej w sobie praindoeuropejski rdzeń veid//veis - "wić, kręcić się", ten sam, który tkwi w Wisłoku, Wiślicy, Widzie, Widawie i Wdzie.

    Do wartkiego, pędzącego nurtu nawiązuje etymologicznie Mała Panew - pierwotna Pądew (od pąd - dziś pęd, pędzić) oraz czytelna Bystrzyca (od bystry), do barwy wody zaś - Pszczynka, najpierw Pszczyna, pierwotna Blszczyna, od blask, błyszczeć, Mienia - od mienić się, Biała, Białka, Czarna, Czernica, Rudawa, a także Przemża - od mżyć, mgła, potem dopiero Przemsza.

    Z kolei takie nazwy rzeczne, jak Odra, Ślęza/Ślęża, Oława czy Sława, Sławica, Sławka, Sławiec oznaczają etymologicznie po prostu "wodę, ciecz, coś mokrego". Jak więc są stare, archaiczne - tak zarazem etymologicznie niezwykle proste!

    Czytaj także

      Komentarze

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      Polecane

      Wideo